کتابداران وکتابخانه ی دیجیتال

چکیده:

کتابخانه­ی دیجیتال،کتابخانه­ی الکترونیکی است که کاربران  زیادی از آن استفاده می­کنند. ما می­دانیم که کاربران  کتابخا­نه دیجیتال با کمک کتابدار می­توانند از آن استفاده کنند تا بتوانند اطلا­عات درست را از نادرست  تشخیص دهند که این وظیفه­ی آنها است. حال آن که به این کتابداران در حرفه­ی کتابداری به آنها چه می­گویند ؟ آنها به کتابدارِ کتابخانه­ی دیجیتال ،کتابدار دیجیتال می­گویندکه خود نقشی در جامعه ایفا می­کند که از کتابدار جدا است .مشخصه­های کتا­بخا­نه­ی دیجیتال به سه مشخصه متمایز شده است :۱.اسناد، ۲.فناوری ،۳.کارکرد   کاربران کتابخانه­ی دیجیتال چه کسانی هستند؟ و دانش اطلاعاتی چیست ؟ همه­ی آنها در زیر توضیح داده شده است.

مقدمه:

کتابخانه­ی دیجیتال همان کتابخانه­ی الکترنیک است .تعریفی که توسط فدراسیون کتابخانه­های دیجیتال ارائه شده است :« کتابخانه­های دیجیتال سازمان­هایی هستند که در آن تامین منابع ، حضورکارکنان متخصص ، فرایند انتخاب ، سازماندهی ، کمک راهنمایی برای دستیابی منطقی و عقلانی به اطلاعات (دیجیتال )،تفسیر، توزیع ، حفظ یکپارچگی آن وتضمین برای وجود و نگهداری مجموعه­ای از آثاردیجیتال در مدت زمان طولانی مورد توجه قرار می­گیرد تا بتوان منابع اطلاعاتی دیجیتال را به سرعت و صرفه جویانه به لحاظ اقتصادی برای یک جامعه یا مجموعه­ای از خاص ، دسترسی پذیر ساخت». وظیفه­ی کتابدار در کتابخانه­های دیجیتال چیست؟ نقش آن درکتابخانه­های دیجیتال : دید مختلفی از آینده ممکن است برای اشخاص پیدا شود که کتابخا­نه دیجیتالی بیشتر شبیه یک انبار دانش می­باشد ، جایی که سیستم­های پیچیده و حرفه­ای از تخصص نقش حمایتی در دسترسی به اطلاعات دارد و بعنوان یک میانجی در یک تنوع از دیجیتال و منابع دیگر عمل می­نماید. مشخصه­های کتابخانه­ی دیجیتال سه مشخص مهمی که کتابخانه­های دیجیتالی را متمایز می­سازد عبارتند از:۱-اسناد،۲- فناوری،۳-کارکرد.کاربران اطلاعات دیجیتالی چه کسانی هستند . اضافه کردن فهرست­های دیجیتال به حجم اطلاعات در دسترسی به حوزه سومی منتهی می­شود که درآن کتابخانه­ها می­توانند نقش بیشتری در نوآوری آموزش دانش آموزان داشته باشند که این موضوع در دانش اطلاعاتی بحث شده است.

کتابخانه دیجیتالی:

        کتابخانه­های دیجیتال ، کتابخانه­های الکترونیکی هستند که شمار زیادی از کاربران را  که بصورت جغرافیایی توزیع شده­اند و باعث دسترسی آنها به محتویات عظیمی از مخازن گوناگون  و موضوعات الکترونیکی می­شود. کتابخانه­های دیجیتال می­تواند همچنین متون شبکه­ای ، تصاویر ، نقشه­ها ، صداها و فیلم­ها ، فهرست کالا­ها ، داده­های علمی ، تجاری و دولتی را جمع آوری نماید. آنها همچنین شامل ترکیباتی از قبیل فرامتن ، فرارسانه  و چند رسانه­ای می­گردند(وی.سرین اسولو،۱۳۸۶،به نقل از یرکی و جورجنس ۱۹۹۶).

        در فهم یک کتابخانه دیجیتال باید بطور غالب اطلاعات ذخیرهِ شده را در یک محیط دیجیتال یا الکترونیکی قرار داد. مجموعه اطلاعات دیجیتالی ممکن است شامل کتابهای دیجیتالی ، تصویرهای اسکن شده دیجیتالی ، گرافیک­ها ، داده­هاباشد.

بعضی مواقع کتابخانه دیجیتال به عنوان (پایگاه­های اطلاعاتی)درنظر گرفته می­شود ، پایگاه­های اطلاعاتی با محتوای غنی ، چه تمام متن ، تصاویریا ترکیبی از رسانه­ها و باز نمودهای بیشتر پژوهش­های پیرامون کتابخانه­های دیجیتال ، خصوصا آنهای که در گروه­های علوم رایانه انجام می­شود بر فناوری­های توانا ساز از قبیل ساختار پایگاه اطلاعاتی ، الگوریتم­های بازیابی ، پالایش کردن ، رابط­های هوشمند ، معماری شبکه و سایر قابلیت­های ضروری تمرکز کرد(وی.سرین اسولو،۱۳۸۶)

بنابر تعریف متعدد در عین حال متفاوتی که از کتابخانه دیجیتال توسط متخصصان علوم رایانه و متخصصان کتابداری و اطلاع­رسانی وجود دارد به یکی از پراستنادترین و در عین حال جامع­ترین آن از دیدگاه کتابداران ، توسط فدراسیون کتابخانه­های دیجیتال اشاره می­شود« کتابخانه­های دیجیتالی سازمان­هایی هستند که در آن تامین منابع ، حضور کارکنانی متخصص ، فرایند انتخاب ، سازماندهی ، کمک راهنمایی برای دستیابی منطقی و عقلا­نی به اطلاعات(دیجیتالی) ، تفسیر ، توزیع، حفظیکپارچگی آن و تضمین  برای وجود و نگهداری مجموعه­ای  از آثار دیجیتال در مدت زمان طولانی مورد توجه قرار می­گیرد تا بتوان منابع اطلاعاتی دیجیتال را به سرعت و صرفه­جویانه به لحاظ اقتصادی برای استفاده یک جامعه یا مجموعه­ای از خاص ، دسترس پذیرساخت»(شمسایی ، ۱۳۸۶،۲،۷به نقل ازSingh,2005,2 (

درسالهای اخیر پدیده نو­ظهور کتابخانه­­های دیجیتال تغییرات  چشمگیری در روش دسترسی افراد به اطلاعات ایجاد کرده است . این عامل باعث شده تا همگان بر حسب نیاز اطلاعاتی، بتوانی در هر زمان و مکان به دانشی که توسط افراد در سرتا سر چند جهان دارای زبان و فرهنگ مختلف ، تولید شده است دسترسی یابند و از آن استفاده کنند (بیرانوند، شریفی مقدم، ۲۰ ،۱،۲،بیکر۲، ۲۰۰۶) .

 عنصر کلیدی که توسط انجمن کتابخانه­های تحقیقاتی۳ در مورد کتابخانه­های دیجیتالی را مورد تاکید قرار گرفته شامل موارد زیر است:

-کتابخانه دیجیتال موجودیت مستقل ندارد بلکه معمولا وابسته به یک سازمان خاص است .

-­­کتابخانه دیجیتال به منظور بیشتر به تکنولوژی و فن آوری­های جدید نیاز دارد.

-خدمات اطلاع رسانی به کاربران از اهداف آشکار کتابخانه دیجیتال به شماره می رود.

-ارتباط با سایر کتابخانه­های دیجیتالی در سر تا سر جهان از اهداف نهایی کتابخانه دیجیتالی به شمار می رود.

-مجموعه کتابخانه دیجیتالی محدود به اشکال چاپی منابع نمی شود بلکه علا­وه بر آن، تمامی مواد اطلاعاتی که مجال حضور و توزیع به صورت چاپی را نیز در بر می گیرد.

-سازگاری کتابخانه­های دیجیتالی با نغیرات فن آوری جدید یکی از ویژگی­های مهم آنها می باشد، به طور مثال کاربران می توانند با وارد نمودن اطلاعاتی دزباره علائق، اهداف نهائی، اولویت­های طرح­، نحوه نمایش خروجی­ها و حتی پس زمینه صفحات و….، کتابخانه دیجیتالی شخصی ایجاد نمایند.

-کتابخانه­های دیجیتال بسیار ساده تر از صفحات وب، دسترسی به اطلاعات را میسر می سازند.

-در کتابخانه­های دیجتال علاوه بر سازماندهی اطلاعات، فرارسانه­های و غیره معناشناسی اطلاعات و آگاهی درباره اینکه چه کسانی با چه هدفی از کتابخانه­های دیجیتال استفاده می کنند، را نیز در بر می گیرد(بیرانوند، شریف مقدم،۲۰،۱،۲، فریز۴، ۲۰۰۶).

بنا بر تعاریف متعدد و در عین حال متفاوتی که از کتابخانه دیجیتال توسط متخصصان علوم رایانه و کتابداری و اطلاع­رسانی وجود دارد به یکی از پر استناد ترین و در عین حال جامع ترین آن از دیدگاه کتابدارانه، توسط فدراسیون کتابخانه­های دیجیتالی۵ اشاره می شود : کتابخانه­های دیجیتالی سازمان هایی هستند که در آن تامین منابع، حضور کارکنانی متخصص، فرایند انتخاب، سازماندهی، کمک و راهنمائی برای دستیابی منطقی و عقلانی به اطلاعات، تفسیر، حفظ یکپارجگی آن و تضمین برای وجود و نگهداری مجموعه ای از آثار دیجیتال در مدت زمان طولانی مورد توجه قرار می گیرد تا بتوان متابع اطلاعاتی دیجیتال را با سرعت و صرفه جویانه به لحاظ اقتصادی برای استفاده یک جامعه یا مجموعه ای از جوامع خاص، دسترسی پذیر ساخت(بیرانوند،شریفی مقدم،۲۰،۱،۲،سینق۶،۲۰۰۵).

وظیفه­ی کتابداردر ککتابخانه­ی دیجیتال چیست؟

کتابدار از اولین کسانی بودند که از وبلاگ استقبال کرده­اند و از آن برای انتشار عقاید ، افکار و اطلاعات خود به نحوه­های مختلف استفاده کردند. وبلاگ از آن جهت برای کتابداران مهم است که به خلاف دیگر فناوری­ها ، نیاز به تخصص در دیگر حوزه­ها ندارد و کتابداران با هر میزان آگا­هی از اینترنت و رایانه می­توانند نویسنده وبلاگ باشد و از این وسیله برای ترویج آگاهی­های خود ، معرفی خدمات کتابخانه خود ، ارتباط با همکاران دیگر و افزایش دانش خود استفاده کنند. به وسیله وبلاگ می­توان به راحتی خوانندگان و کاربران کتابخانه را از منابع ، کتب و موارد جدید مطلع کرد ، قوانین و خدمات کتابخانه را منتشر نمود ، سؤالات مرجع را پاسخ داد ، اطلاعات جدید در حوزه کتابداری و اطلاع­رسانی را به سرعت منتشر کرد و برای آموزش کتابداران از آن بهره گرفت(سرپرست، ۱۳۹۱).

  نقش تغییر عنوان کتابدار از کتابدار به کتابدار دیجیتالی:

        یک کتابدار در آینده چه نقشی خواهد داشت ؟  این به آن معنی است که به کتابخانه به عنوان یک موسسه ننگریم باید به اینترنت بعنوان یک ابزار قد­رتمند درجهان اطلاعات نگریست . قصد بر این است که بصورت غیر متمرکز و بصورت ارتباط از راه دور روی آن کار شود تا  کتابخانه­های مجازی با افزایش وسیعی در این رشته و تنوع منابع اطلاعات دیجیتالی مواجه شوند .

        در این عمارت الکترونیکی کارکردن در بیس قرار داد گونه برای انواع مختلف سازمانها ، ارتباط با پایگاه­های اطلاعاتی تعاونی و فایل­های اطلاعاتی پیوسته عمل مهمی است ( وی .سرین اسولو ،۲۰تا۲۵به نقل ازویلسن۱ ،۱۹۹۵)

        در این تسلسل شناختی کتابداران به عنوان کارکنان دائمی پیوسته وجود خواهند داشت ، حمایت از شهروندان / کارکنان به وسیله فروش خد­مات انجام می­گردد. یافتن سریع اطلاعات مربوطه نسبت به رقبا ، سریعتر از یک کارمند غیر اطلاعاتی می­تواند صورت گیرد و در بیس دانش ارشدیت بقاء پیدا می­نماید تا نسبت به شبکه­ها و منابع اطلاعاتی دیجیتالی موجود در آنها. ما اغلب واژه­هایی را برای توصیف این نقش­ها داریم : کتابدار دیجیتال ، حرفه اطلاعات دیجیتال ، سیبرارین و واسطه اطلاعاتی. (وی.سرین اسولو،۱۳۸۶،۲۰تا۲۵)

        دید مختلفی از آینده ممکن است برای اشخاص پیدا شود که کتابخا­نه دیجیتالی بیشتر شبیه یک انبار دانش می­باشد ، جایی که سیستم­های پیچیده و حرفه­ای از تخصص نقش حمایتی در دسترسی به اطلاعات دارد و بعنوان یک میانجی در یک تنوع از دیجیتال و منابع دیگر عمل می­نماید(وی .سرین اسولو،۲۰ تا ۲۵،به نقل ازکاونی و کلیولند ، ۱۹۹۸)

        همچنین در این فرایند مشکل می­نماید که تعریف نمائیم چه نقشی از کتابدار دیجیتال است که در شرایط طولانی ، چیزهای زیادی را برای ما روشن خواهد کرد . و این به آسانی قابل فهم می­باشد اما هدف نهایی عینادسترسی آسان  بهاطلاعات دیجیتال در اسرع  وقت نیست ­بلکه خواستن ضروریات نشر الکترونیکی اضافی برای کاربران می باشد و ایجاد و توسعه کانال­های دانش دیجیتالی ، منابع دانش دیجیتالی است که اجازه می­دهد انرژی بین سهامداران  بصورت دو طرفه تغییر ایجاد کند  و قلمرو دانش دیجیتالی را ­غنی سازی کند .(وی.سرین اسولو،۱۳۸۶)

مشخصه­های کتابخانه­های دیجیتالی    

سه مشخص مهمی که کتابخانه­های دیجیتالی را متمایز می­سازد عبارتند از :

۱ – اسناد : مجموعه­های کتابخانه دیجیتالی در بر گیرنده اسناد ثابت  و  همیشگی هستند .

۲ – فناوری : کتابخانه­های دیجیتالی بر پایه فناوری می­باشند .

۳ – کارکرد : کتابخانه­های دیجیتالی  بوسیله اشخاصی مورد استفاده قرار می­گیرند که به  طور مجزا کار می کنند .

ما در آستانه ورود به فضای الکترونیکی و کاوش در اینترنت و وب جهانگستر هستیم . از طریق اینترنت می توان جزئی از دهکده جهانی بود و به طور مداوم به مبادله اطلاعات پرداخت . وب جهان گستر پیشرفته­ترین نظام کاوش و جستجویی است که بر اساس الگوی فرامتنی در اینترنت به کار می­رود . وب امکان کاوش نامحدود دانش بشری دنیای دیجیتالی را فراهم می­سازد . با وجود این امکانات ، امکان دسترسی به صداها پایگاه اطلاعاتی و در دسترس قرار دادن اطلاعات برای جامعه استفاده کنندگان فراهم می­شود . دسترسی به پایگاه­های اطلاعاتی لوح­های فشرده از طریق شبکه­های محلی و شبکه­های گسترده مزیت دیگری به حساب می­آید . (دانشجویان پودمان کتابداری کرج،۱۳۸۶)

کاربران اطلاعات دیجیتالی          

کاربران اطلاعات دیجیتنالی شده را می­توان به چهار گروه تقسیم کرد :

۱.کسانی که ­به تازگی ­به­ استفاده از جدیدترین فناوری  و  اطلاعات دیجیتالی شده  روی آورده­اند .

۲.کسانی که از این فناوری­ها و اطلاعات دیجیتالی شده استفاده می­کنند و به سرعت در حال گسترش استفاده از آن هستند .

۳.کسانی که به نسبت به استفاده  از فناوری­های جدید برای  بازیابی اطلاعات تردید دارند .

۴.کسانی که مجموعی از سه گروه بالا هستند ولی برای استفاده از فناوری به منظور دسترسی به اطلاعات جهانی آموزش ندیده اند .

آخرین گروه ، بزرگترین گروه کاربران هستند .(دانشجویان پودمان کتابداری کرج،۱۳۸۶)

دانش اطلاعاتی

اضافه کردن فهرست­های دیجیتال به حجم اطلا­عات در دسترسی به حوزه سومی منتهی می­شود که در آن کتابخانه­ها  می­توانند نقش بیشتری در نوآوری آموزش دانش آموزان داشته باشند .

ایده دانش اطلاعاتی می­تواند به دهه ۱۹۷۰  برگردد که نشات گرفته از ایده آن­های دموکراتیک است در طی سال ها دیدگاه درمورد دانش اطلا­عاتی به  سمت بیشتر فنی شدن تکا­مل یافت و پیشرفت اطلاعات جامعه منتهی شد ، اصطلاحی که  هم اکنون  با  اندیشه دانش اقتصادی جایگزین است. یک تعریف شناخته شده ­از دانش اطلا­عاتی تعریفی است که توسط اتحادیه کتابخانه امریکا شکل گرفته است.

آدم­های با سواد تنها توانایی تشخیص در هنگام نیاز به اطلاعات نیستند آنها همچنین قادر به ارزیابی ، شخصی کردن و تعیین موقیت و استفاده موثر از اطلاعات مورد نیاز برای یک امر تصمیم هستند . بنا بر این یک فرد با سواد برای گرفتن تصمیم موثر در یک جامعه دموکراتیک دارای قدرت انتخاب آزادانه و پیش بینی کامل است .تعاریف زیادی از دانش اطلاعاتی وجود دارد ، اما همه آنها برروی شایستگی­های فردی تاکید دارند آنها معمولا به وسیله بند از بین می­روند.

شناسایی نیاز اطلاعاتی ، توسعه استراتژی جستجو ، انتخاب منابع فرمول­های تحقق ارزیابی ، تولید و استفاده مفید از اطلاعات جدید بعضی اوقات ، استناد­های درست به عنوان توانایی قطعی دیده می­شود .به علاوه معمولادانش اطلاعاتی و مفهوم جدی مهارت­های یادگیری با یکدیگر بیان می­شود .

همچنین توجه کنید چگونه دنش اطلاعاتی به طور مفهومی با اصطلاحاتی مثل یادگیری فعال ، مشکلات پایه یادگیری ، یادگیری دانش آموز محوری ، یادگیری همیشگی یادگیری ، پیوند نزدیکی دارد. غیر ممکن است که بتوان یک کارگر با دانش بدون اطلاعات را تصور کرد.

را در متذکر شده است که کتابداران منحصراّصلاحیت پیدا می­کنند ، تا نقش فعال را در محیط­های یادگیری جدید بپذیرند به خاطر توانایی­های که درجمع آوری ارزیابی و سازناندهی ومهیا کردن دسترسی به اطلاعات دارند.دانش اطلاعاتی می­تواند مانند یک شالوده  اما ماورای کتابخانه­های سنتی دیده شود.

بطو روز افزون ، کتابداران در کلاس­های آموزشی شرکت می­کنند .(بعضی اوقات در همکاری با هیئت علمی دانشگاه و بعضی اوقات در دوره­های مهارتی اصلی )

یک گرایش مهم در سال­های اخیر این است که کارکنان کتابخانه­ها طرح­های یادگیری بر پایه اینترنت را پرورش می­دهند.خود آموز سواد اطلاعاتی تگزاس (http://tit.lib.utsysem.edu) یک مثال عالی از این طرح است که رسمیت گسترده­ای در اجتماع کتابخانه­ها بدست آورده است.(هانس روئس Roes, hans)) 7 138 ،۱۰،۲)

منابع وماٌخذ

رحیم، علیجانی،مرجع شناسی تخصصی (رشته ی کتابداری). تهران،دانشگاه پیام نور،۱۳۸۸

حاجی شمسایی، علی،تاریخ انتشارمقاله ۱۳،مرداد،۱۳۸۶،دوره ۷،شماره۲

http://ejournal.irandoc.ac.ir

سرپرست،علی اکبر(۱۳۹۱). وبلاگ: دریچه‌ای نو در دنیای کتابداری و اطلاع‌رسانی. (دسترسی در تاریخ: ۱۰/۱۰/۱۳۹۱)

    http://www.payamnet.com/content/view/76/57

سرین واسولو، وی،مترجم : فرض الله عزیزی (نشریه: اطلاع رسانی و کتابداری » اطلاع‌یابی و اطلاع رسانی » پاییز ۱۳۸۶ – شماره ۳ (۶ صفحه – از ۲۰ تا ۲۵) )

سایت گروه کتابداری:

 http://kalimakhous.blogfa.com/post-30.aspx

نوشته شده توسط دانشجویان پودمان کتابداری کرج (عنوان :کتابداران وکتابخانه­های دیجیتال )در یکشنبه ، شانزده، دی، ۱۳۸۶،ساعت ۶:۴۹

وبلاگ دانشجویان اطلاع­رسانی و کتابداری _کتابداران و کتابخانه­های دیجیتالی:

ketabdarivait.blogfa.com/post-85.aspx

روئس، هانس، مترجمان :امید علی پور ،جهانگیر قلی پور ، امید مهربان ،دوره ۱۰،شماره­ی ۲ ، بهمن ۱۳۷۸

سایت ارتباط علمی:

http://ejournal.irandoc.ac.ir

بیرانوند، علی ، شریف قدم، هادی،۱۳۹۰،۲۰،۱،تقابل کتابداران دیجیتال با نسل جدید کاربران کتابخانه­ای

 http://ejournal.irandoc.ac.ir

 Roes, hans 2001. Digitallibraries and education.D-lib magazine: 7 (7/8).

Singh , Ajay Pratap and Murthy , T.A.V(2005).” Library without walls”. New delhi : ESS ESS Publications ,

Tycoson, David (2003).” On the desirableness of personal relations between librarian and readers : the past

and future of reference services”. Reference services Review.Vol.31,No.1,pp.12-16.Available at:

http://angelina.emeraldinsight.com/10.1108/00907320310460834

Baker,David(2006).”Digital library futures :a UK HE and FE perspective”. Inter lending &Document supply,No,34/1.pp,4-8.Available at:

http://angelina.emeraldinsight.com/10.1108/02641610649518

Frias-Martinez, E [et. al]. (2006). “Automated user modeling for personalized digital libraries”, International Journal of Information Management, Volume 26, Issue 3 , June 2006, Pages 234-248. Available at:

 http://www.sciencedirect.com

Singh, Ajay Pratap and Murthy, T.A.V(2005).”Library without walls”. New Delhi: ESS ESS Publications

۱.kenneth Geddes Wilson

۲.Baker

۳.The Association of Research libraries(ARL)

۴.Frias

۵.Digital library Federation

۶.singh

 

2 نظر برای مطلب “کتابداران وکتابخانه ی دیجیتال”

  1. مطلب خیلی جالبی بود.
    اگه جسارت نباشه ممیخواستم یه کتابخانه ی دیجیتال رو خدمتتون معرفی کنم.
    کتابخانه ی دیجیتالی دریا
    دارای بیش از نیم میلیون کتاب و پایان نامه ی لاتین
    یه سری به سایتش بزنید بد نیست
    http:\www.daryaweb.com

  2. دیجیتال یا دیجیتالی؟
    الکترونیک یا الکترونیکی؟
    فابریک یا فابریکی؟

    با کمی دقت می توان متوجه شد که افزودن «ی» به این واژه های بیگانه، اما پرکاربرد در فارسی، خطاست.
    با این حال من اصراری بر عدم کاربرد «ی» ندارم. اما بالاخره یکی را انتخاب کنید و به کار ببرید: دیجیتال یا دیجیتالی

    به هر متنی نگاه می کنم، عدم یکدستی و تردید نویسنده در کاربرد درست این واژه ها به چشمم می خورد. در همین مطلب و در اولین نظر زیر آن، یا حتی در پیش نویس آیین نامه مجموعه سازی کتابخانه های دیجیتال از سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *